Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam
Trong chương này tác giả hệ thống
hóa những nội dung mang tính lý luận
chung về tiềm năng, tiềm năng khoa
học, tiềm năng của trí thức KHXH và
những yếu tố quy định tiềm năng của
trí thức KHXH. Theo tác giả: “tiềm
năng của con người là những khả năng,
năng lực, phẩm chất, xu thế phát
triển,. hiện có trong con người song
chưa có điều kiện bộc lộ ra hoặc chưa có
điều kiện để thể hiện ra trọn vẹn”
(tr.17). Tiềm năng của con người nói
chung và của đội ngũ trí thức KHXH nói
riêng, mà đặc biệt là tiềm năng trí tuệ
khi được phát huy sẽ tạo ra những hiệu
quả, chất lượng mới trong quá trình
phát triển xã hội. Đó là một trong
những nguồn lực tiềm tàng cần khai
thác, tái tạo nhằm phục vụ cho quá
trình phát triển.
Tác giả nhận định, khai thác tiềm
năng của trí thức KHXH là xu thế hiện
nay trên thế giới. Hướng tới khai thác
tiềm năng của trí thức KHXH đang là
xu hướng hành động chung của nhiều
quốc gia. Sự phát triển như vũ bão của
khoa học và công nghệ đã một mặt đẩy
nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, mặt
khác đặt ra nhiều vấn đề xã hội. Bởi
theo phân tích của tác giả, “sự tăng
trưởng nếu chỉ dựa trên các yếu tố kỹ
thuật, công nghệ rất có thể đưa nhân
loại tới hiểm hoạ xã hội phi nhân tính,
phát triển có thể trở nên không bền
vững, không nhân bản” (tr.60). Hơn
nữa, “KHXH đã ngày càng thâm nhập
sâu hơn vào thực tế sản xuất. Nó không
chỉ giúp cho xã hội phát triển hài hòa
hơn, nhân bản hơn mà còn gia tăng tốc
độ phát triển. ở một số lĩnh vực KHXH,
bên cạnh tính chất ‘phi kinh tế’ –
thường được xem như một đặc thù của
nghiên cứu khoa học cơ bản – người ta
đã thấy xuất hiện những biểu hiện hiệu
quả trực tiếp về kinh tế” (tr.61). Do đó,
trách nhiệm của người trí thức KHXH
cũng ngày càng nặng hơn đối với các
quá trình xã hội và trực diện hơn đối với
những vấn đề đặt ra trong quá trình
phát triển.
![Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 1 Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 1](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2598/phat-huy-tiem-nang-tri-thuc-khoa-hoc-xa-hoi-viet-nam-trang-1_J0qgaqZt8N.jpg)
Trang 1
![Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 2 Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 2](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2598/phat-huy-tiem-nang-tri-thuc-khoa-hoc-xa-hoi-viet-nam-trang-2_GkMyCIe2Q6.jpg)
Trang 2
![Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 3 Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 3](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2598/phat-huy-tiem-nang-tri-thuc-khoa-hoc-xa-hoi-viet-nam-trang-3_itFK1m1kHs.jpg)
Trang 3
![Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 4 Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 4](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2598/phat-huy-tiem-nang-tri-thuc-khoa-hoc-xa-hoi-viet-nam-trang-4_0xAQYqurhh.jpg)
Trang 4
![Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 5 Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 5](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2598/phat-huy-tiem-nang-tri-thuc-khoa-hoc-xa-hoi-viet-nam-trang-5_N95dK8aOzv.jpg)
Trang 5
![Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 6 Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 6](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2598/phat-huy-tiem-nang-tri-thuc-khoa-hoc-xa-hoi-viet-nam-trang-6_tFjJMVAdQ5.jpg)
Trang 6
![Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 7 Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam trang 7](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2598/phat-huy-tiem-nang-tri-thuc-khoa-hoc-xa-hoi-viet-nam-trang-7_eJUi57rDOs.jpg)
Trang 7
Tóm tắt nội dung tài liệu: Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam
![Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam Phát huy tiềm năng tri thức khoa học xã hội Việt Nam](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/thumb/2022/01/09/phat-huy-tiem-nang-tri-thuc-khoa-hoc-xa-hoi-viet-nam_lhfJG5BFgB.jpg)
Phát huy tiềm năng trí thức khoa học xã hội Việt Nam Nguyễn An Ninh. Phát huy tiềm năng trí thức khoa học xã hội Việt Nam. H.: Chính trị quốc gia. 2008, 310 tr. Đức Hiếu l−ợc thuật Ch−ơng 1: Khai thác tiềm năng của trí thức KHXH - xu thế của thời đại Trong ch−ơng này tác giả hệ thống hóa những nội dung mang tính lý luận chung về tiềm năng, tiềm năng khoa học, tiềm năng của trí thức KHXH và những yếu tố quy định tiềm năng của trí thức KHXH. Theo tác giả: “tiềm năng của con ng−ời là những khả năng, năng lực, phẩm chất, xu thế phát triển,... hiện có trong con ng−ời song ch−a có điều kiện bộc lộ ra hoặc ch−a có điều kiện để thể hiện ra trọn vẹn” (tr.17). Tiềm năng của con ng−ời nói chung và của đội ngũ trí thức KHXH nói riêng, mà đặc biệt là tiềm năng trí tuệ khi đ−ợc phát huy sẽ tạo ra những hiệu quả, chất l−ợng mới trong quá trình phát triển xã hội. Đó là một trong những nguồn lực tiềm tàng cần khai thác, tái tạo nhằm phục vụ cho quá trình phát triển. Tác giả nhận định, khai thác tiềm năng của trí thức KHXH là xu thế hiện nay trên thế giới. H−ớng tới khai thác tiềm năng của trí thức KHXH đang là xu h−ớng hành động chung của nhiều quốc gia. Sự phát triển nh− vũ bão của khoa học và công nghệ đã một mặt đẩy nhanh tốc độ tăng tr−ởng kinh tế, mặt khác đặt ra nhiều vấn đề xã hội. Bởi theo phân tích của tác giả, “sự tăng tr−ởng nếu chỉ dựa trên các yếu tố kỹ thuật, công nghệ rất có thể đ−a nhân loại tới hiểm hoạ xã hội phi nhân tính, phát triển có thể trở nên không bền vững, không nhân bản” (tr.60). Hơn nữa, “KHXH đã ngày càng thâm nhập sâu hơn vào thực tế sản xuất. Nó không chỉ giúp cho xã hội phát triển hài hòa hơn, nhân bản hơn mà còn gia tăng tốc độ phát triển. ở một số lĩnh vực KHXH, bên cạnh tính chất ‘phi kinh tế’ – th−ờng đ−ợc xem nh− một đặc thù của nghiên cứu khoa học cơ bản – ng−ời ta đã thấy xuất hiện những biểu hiện hiệu quả trực tiếp về kinh tế” (tr.61). Do đó, trách nhiệm của ng−ời trí thức KHXH cũng ngày càng nặng hơn đối với các quá trình xã hội và trực diện hơn đối với những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển. Tiếp theo, tác giả nêu một số vấn đề đang đặt ra trong quá trình khai thác 2 Thông tin Khoa học xã hội, số 1.2009 tiềm năng của trí thức KHXH trên thế giới hiện nay, cụ thể là: Quan hệ giữa chính trị và khoa học đang diễn ra khá phức tạp với KHXH ph−ơng Tây; Vai trò của KHXH trong xã hội t− bản chủ nghĩa vẫn bị giới hạn bởi thể chế chính trị hiện hành; Sự phát triển của trí thức KHXH ph−ơng Tây d−ờng nh− đang phải chịu sự giằng xé của nhiều áp lực khiến cho nhiều nội lực tiềm năng của trí thức KHXH ph−ơng Tây hiện nay bị chia tách, hao tổn và có thể bị cản trở; Sự bóc lột chất xám và hiện t−ợng lãng phí chất xám cũng đang là một thực tế trong xã hội t− bản chủ nghĩa và đ−ợc thể hiện ở nghịch lý giữa tích luỹ và khai thác tiềm năng của trí thức; Hiện t−ợng “tha hoá” trí tuệ mà Moocgan đã chỉ ra “Trí tuệ loài ng−ời dừng lại, hoang mang và bỡ ngỡ tr−ớc vật sáng tạo của chính mình” (tr.73) nay vẫn tiếp diễn; Thậm chí một số nhân cách khoa học đã bị “biến dạng” tới mức mà Chủ tịch các Viện Đại học Mỹ đã nói: “Chúng ta đang đào tạo nên những kẻ dã man có tri thức”. Đề cập đến những vấn đề lý luận liên quan tới tiềm năng trí thức KHXH Việt Nam, tác giả nêu lên những nét đặc thù của đội ngũ này nh−: khả năng t− duy trừu t−ợng và t− duy biện chứng; ph−ơng pháp luận nghiên cứu khoa học duy vật lịch sử; sản phẩm lao động của sáng tạo KHXH bên cạnh giá trị nhân loại th−ờng mang dấu ấn giai cấp, dấu ấn dân tộc, đây là điểm để phân biệt sản phẩm KHXH với sản phẩm của khoa học khác; hiệu quả xã hội của quá trình nghiên cứu KHXH th−ờng biểu hiện gián tiếp bởi vì quy luật xã hội thể hiện ra trong một không gian rộng, thời gian dài và nhiều khi ẩn sâu d−ới các sự kiện của đời sống xã hội,... Với những đặc điểm này, tiềm năng của trí thức KHXH Việt Nam cũng đ−ợc quy định bởi nhiều yếu tố riêng, trong đó yếu tố thực tiễn và nhu cầu của thực tiễn là cái quy định sâu xa năng lực khoa học, đồng thời là một trong những yếu tố quan trọng giúp xác định tiềm năng của đội ngũ trí thức KHXH Việt Nam. Ch−ơng 2: Trí thức KHXH Việt Nam với tiến trình cách mạng của đất n−ớc Tác giả xem xét, phân tích đặc điểm, tiềm năng và thực trạng phát huy tiềm năng của trí thức KHXH Việt Nam trong tiến trình cách mạng của đất n−ớc, đặc biệt là trong quá trình đổi mới, nhằm làm rõ mối quan hệ có tính quy luật giữa tiềm năng của trí thức KHXH với nhu cầu phát triển của đất n−ớc. Theo tác giả “trí thức KHXH Việt Nam hiện nay là sản phẩm của lịch sử xã hội Việt Nam ở thế kỷ XX, giai đoạn cả dân tộc luôn phải giải quyết đồng thời hai nhiệm vụ mà thực tiễn đặt ra là giải phóng và phát triển – độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Mặt khác họ cũng là sản phẩm của ... au: Thứ nhất, tiềm năng của đội ngũ trí thức KHXH Việt Nam hiện nay mang đặc thù của một trạng thái quá độ: vừa là sự phản ánh thời kỳ quá độ đi lên CNXH của đất n−ớc, vừa thể hiện tính chất ch−a ‘hoàn bị’ của tiềm năng này so với nhu cầu thực tiễn; Thứ hai, tiềm năng của đội ngũ trí thức KHXH n−ớc ta đ−ợc hình thành từ nhiều yếu tố và đ−ợc tích lũy từ nhiều hoàn cảnh lịch sử khác nhau, mà yếu tố đầu tiên có vai trò quyết định trong việc phân biệt tiềm năng của trí thức KHXH với tiềm năng các nhóm xã hội khác là năng lực lao động khoa học. Bên cạnh đó, tiềm năng trí thức KHXH Việt Nam hiện nay còn đ−ợc hình thành từ sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố giai cấp và yếu tố dân tộc; Thứ ba, tiềm năng của đội ngũ trí thức KHXH n−ớc ta hiện nay đa dạng trong sự thống nhất. Sự đa dạng đ−ợc thể hiện ở hình thức biểu hiện phong phú, những xu h−ớng hiện thực hoá khác nhau; sự đa dạng về năng lực khoa học; đa dạng về chủ thể của tiềm năng; đa dạng về yếu tố cấu thành. Khi trở thành nguồn lực, tác động thực tiễn của tiềm năng này cũng đ−ợc biểu hiện ra trên nhiều ph−ơng diện của xã hội nh− chính trị, kinh tế, văn hóa, t− t−ởng... Còn sự thống nhất thể hiện ở khuynh 4 Thông tin Khoa học xã hội, số 1.2009 h−ớng vận động chung của nó là trở thành một nguồn lực đáp ứng nhu cầu của thực tiễn đổi mới; ở cơ sở xã hội của chủ thể tiềm năng với đội ngũ trí thức KHXH đã đ−ợc rèn luyện trong thực tiễn cách mạng Việt Nam, cùng chịu sự định h−ớng của đ−ờng lối, chính sách của Đảng và Nhà n−ớc ta đối với KHXH&NV; ở chỗ KHXH Việt Nam hiện nay lấy chủ nghĩa Marx-Lenin và t− t−ởng Hồ Chí Minh làm nền tảng t− t−ởng và ph−ơng pháp luận nghiên cứu. Trong quá trình vận động của tiềm năng, hai mặt thống nhất và đa dạng có quan hệ biện chứng với nhau. “Sự đa dạng đang h−ớng tới sự thống nhất: tiềm năng KHXH Việt Nam đã và đang đ−ợc định h−ớng để trở thành một nguồn lực cho sự nghiệp đổi mới. Sự thống nhất đ−ợc thể hiện ra qua nhiều biểu hiện đa dạng của quá trình hiện thực hóa tiềm năng: có những tiềm năng đáp ứng đ−ợc song cũng có những tiềm năng cần đ−ợc tái tạo, phát triển...” (tr.127-129). Khi đã nhận thức rõ những nét đặc thù ấy, theo tác giả chúng ta cần có những tác động phù hợp nh−: tạo môi tr−ờng xã hội thuận lợi, định h−ớng phát triển, tái tạo,... để chuyển hoá tiềm năng này thành nguồn lực và có những biện pháp phù hợp trong phát hiện và khai thác. Về thực trạng phát huy tiềm năng của trí thức KHXH trong sự nghiệp đổi mới, theo tác giả, tuy điều kiện thực tế không mấy thuận lợi, nh−ng nền KHXH Việt Nam đã đạt đ−ợc những thành tựu nhất định: tiềm năng của trí thức KHXH n−ớc ta đã đ−ợc phát huy, góp phần xây dựng luận cứ khoa học cho các b−ớc đi của tiến trình đổi mới; giúp cho Đảng và Nhà n−ớc tăng hiệu quả lãnh đạo, quản lý xã hội, nâng cao vai trò làm chủ của nhân dân; góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi d−ỡng nhân tài; giáo dục thế giới quan khoa học, phát triển năng lực sáng tạo của con ng−ời Việt Nam; góp phần khắc phục tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội; giữ vững ổn định chính trị và đấu tranh chống chiến l−ợc “diễn biến hoà bình”; tăng c−ờng uy tín của Việt Nam đối với khu vực và thế giới... Cùng với những kết quả đó, năng lực nghiên cứu của đội ngũ trí thức KHXH n−ớc ta có b−ớc tr−ởng thành; việc tổ chức khai thác và cơ chế phát huy tiềm năng của đội ngũ trí thức KHXH đã có nhiều chuyển biến tích cực và b−ớc đầu đ−ợc xác định; những b−ớc tiến trong quá trình dân chủ hóa hoạt động KHXH đã khơi dậy nhiều tiềm năng khoa học, tạo thêm động lực mới thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu sáng tạo; và nhận thức về tiềm năng của trí thức KHXH cũng đã phát triển. Bên cạnh những thành tựu đạt đ−ợc kể trên, tác giả cũng chỉ ra những hạn chế, yếu kém; đồng thời phân tích và làm rõ một số nguyên nhân cơ bản của những hạn chế trong quá trình phát huy tiềm năng của trí thức KHXH ở n−ớc ta thời gian qua nh−: đào tạo và sử dụng trí thức KHXH hiện còn nhiều bất hợp lý. Chất l−ợng đào tạo nhân lực khoa học còn nhiều chênh lệch giữa các ph−ơng thức đào tạo, giữa các môn, ngành khoa học,... Việc đào tạo trên đại học còn thiếu về cơ cấu ngành và chất l−ợng cần đ−ợc nâng cao. Hiệu quả sử dụng trí thức KHXH còn thấp, mặt khác giữa sáng tạo và phổ biến tri thức KHXH đang còn sự cách biệt. Thời gian nghiên cứu của trí thức KHXH cũng đang bị các hoạt động khác chi phối, tình trạng lãng phí, thất thoát chất xám KHXH cũng đang diễn ra. Một số quy Phát huy tiềm năng trí thức... 5 chế cũ không phù hợp đã để lại hậu quả xấu cho việc sử dụng nhân lực KHXH. Thực tiễn của việc đánh giá nghiệm thu kết quả các đề tài nghiên cứu KHXH còn nhiều điểm ch−a hoàn thiện. Ngân sách đầu t− cho KHXH hiện đang ở mức thấp, chỉ khoảng 1/15 đến 1/10 tổng ngân sách đầu t− cho khoa học... Tác giả cho rằng, những hạn chế trên đã làm giảm hiệu quả quá trình phát huy tiềm năng trí thức KHXH, song khi đ−ợc xác định rõ nguyên nhân và giải quyết thấu đáo thì đó lại chính là quá trình chủ động phát huy tiềm năng. Trên cơ sở phân tích những mặt đ−ợc và ch−a đ−ợc của thực trạng phát huy tiềm năng trí thức KHXH Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới, tác giả nêu một số vấn đề đang đặt ra trong quá trình phát huy tiềm năng của trí thức KHXH hiện nay. Thứ nhất là, đang có những quan niệm khác nhau về quá trình phát huy tiềm năng của trí thức KHXH n−ớc ta. Đó là những quan niệm ch−a đúng, những cách nhìn phiến diện về quá trình phát triển tiềm năng trí thức khoa học xã hội ở một số ng−ời. Họ th−ờng coi việc làm này chỉ là một “chủ tr−ơng” hay một “khẩu hiệu động viên” chứ ch−a thấy đ−ợc tính khách quan, mặt tất yếu của quá trình; chỉ thấy đây là công việc giữa nhà n−ớc và nhóm ngành KHXH chứ ch−a thấy đây còn là sự nghiệp của toàn dân; chỉ thấy mặt khai thác chứ ch−a thấy đ−ợc phát huy tiềm năng bao giờ cũng gắn liền với tái tạo, bồi bổ và phát triển nó... Hơn nữa, trong đánh giá tiềm năng, nhận thức về những khó khăn, trở lực trong quá trình phát huy tiềm năng của đội ngũ trí thức KHXH còn nhiều quan niệm lệch lạc và mang dấu vết của t− duy cũ, thiếu cách nhìn biện chứng. Do vậy, xây dựng nhận thức ngày càng đầy đủ hơn về tiềm năng của trí thức KHXH, khắc phục những hạn chế của t− duy cũ, dần hình thành một t− duy mới - mà thực chất là trên cơ sở của những nguyên tắc t− duy khoa học của chủ nghĩa Marx– Lenin đang là vấn đề đặt ra không chỉ cho việc đánh giá tiềm năng của trí thức KHXH mà còn cho cả ph−ơng pháp t− duy nói chung. Thứ hai là, hiện đang có hai xu h−ớng tác động đến tiềm năng của trí thức KHXH n−ớc ta: xu h−ớng thứ nhất mang tính tích cực, vận động cùng chiều với sự nghiệp đổi mới, là h−ớng để cho năng lực khoa học của KHXH dần đáp ứng đ−ợc nhu cầu thực tiễn của sự nghiệp xây dựng CNXH ở n−ớc ta; xu h−ớng thứ hai là tiềm năng của trí thức KHXH n−ớc ta đang chịu sự tác động tiêu cực của đời sống hiện thực. Đây là xu h−ớng vận động theo chiều h−ớng không mong đợi và đã có những biểu hiện diễn ra trên thực tế nh− nhiều tác động tiêu cực của nền kinh tế thị tr−ờng đến quá trình chuyển hóa tiềm năng của trí thức KHXH n−ớc ta làm tiềm năng này thất thoát chất xám, suy giảm và phát triển lệch lạc...; đang có sự ‘phân hóa’ trong đội ngũ trí thức KHXH n−ớc ta trên nhiều ph−ơng diện... Thứ ba là, một số vấn đề nảy sinh từ thực tiễn phát huy tiềm năng trí thức KHXH n−ớc ta nh−: Hiện t−ợng thực dụng “chạy theo nhu cầu” của kinh tế thị tr−ờng và để lại nhiều hậu quả xấu cho sự phát triển tiềm lực khoa học, không chỉ làm phân tán nguồn nhân lực khoa học mà còn đang trở thành hiểm họa ngăn cản sự phát triển bình th−ờng của KHXH, thậm chí làm sâu sắc thêm những khó khăn về nhân lực KHXH n−ớc ta; Cùng với sự nghiệp đổi mới, trong quan hệ quốc tế, tiềm năng của trí 6 Thông tin Khoa học xã hội, số 1.2009 thức KHXH n−ớc ta đã có điều kiện thuận lợi để thu nhận những giá trị mới vừa đóng góp cho sự phát triển chung của KHXH thế giới. Nh−ng mặt khác quá trình đó cũng làm bộc lộ một số vấn đề cần phải giải quyết, mà đặc biệt là tình trạng chất l−ợng chuyên môn ch−a đồng đều giữa các thế hệ khoa học, khoảng cách khá lớn về năng lực chuyên môn và trí thức KHXH n−ớc ta hiện nay ít đ−ợc đào tạo ở n−ớc ngoài, còn yếu về ngoại ngữ (tr.206-207); Ngoài ra, công tác tổ chức, quản lý hoạt động KHXH n−ớc ta cũng đang cần đ−ợc đổi mới và hoàn thiện nhằm huy động mọi tiềm năng của đội ngũ này. Ch−ơng 3: Ph−ơng h−ớng và giải pháp phát huy tiềm năng của trí thức KHXH ở n−ớc ta hiện nay Một số quan điểm làm cơ sở cho quá trình phát huy tiềm năng trí thức KHXH n−ớc ta đ−ợc tác giả tập trung phân tích và làm rõ là: 1/ cần vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Marx– Lenin, t− t−ởng Hồ Chí Minh, kế thừa kinh nghiệm truyền thống của dân tộc, tiếp thu những kinh nghiệm thế giới để nhận thức rõ, phát huy đầy đủ và định h−ớng phát triển cho tiềm năng trí thức KHXH n−ớc ta vì thắng lợi của sự nghiệp đổi mới; 2/ cần phát huy toàn diện vấn đề con ng−ời của KHXH Việt Nam: từ phát hiện năng khiếu, đào tạo, bồi d−ỡng, sử dụng, quản lý, điều tiết, bổ sung, tạo nguồn dự trữ, nghiên cứu khảo sát, đánh giá thực trạng đến dự báo phát triển,...; 3/ cần lựa chọn một số động lực chủ yếu nhằm thúc đẩy quá trình phát huy tiềm năng trí thức KHXH. (Đó là phát huy dân chủ trong hoạt động nghiên cứu khoa học, nâng cao ý thức trách nhiệm của trí thức KHXH với đất n−ớc, bên cạnh đó có chính sách khuyến khích và đảm bảo công bằng xã hội về lợi ích, công bằng trong đào tạo, sử dụng, đánh giá, đãi ngộ trí thức KHXH...). Ph−ơng h−ớng chủ yếu để phát huy tiềm năng của trí thức KHXH là: 1/ phát hiện những tiềm năng còn tiềm tàng trong trí thức KHXH n−ớc ta để từ đó h−ớng tới khai thác, phát triển; 2/ tập trung giải quyết những vấn đề đang đặt ra trong quá trình phát huy tiềm năng của đội ngũ trí thức KHXH n−ớc ta trong thời gian qua; 3/ phát triển đội ngũ trí thức KHXH n−ớc ta nhằm tạo ra một lực l−ợng bao gồm các thế hệ kế tiếp có trình độ chuyên môn, phẩm chất chính trị và bản lĩnh khoa học đáp ứng đ−ợc đòi hỏi của thực tiễn đổi mới; 4/ kế thừa những kinh nghiệm trong lịch sử của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm hiện nay của thế giới để hoàn thiện và nâng cao hiệu quả của quá trình phát huy tiềm năng của đội ngũ trí thức KHXH ở n−ớc ta. Một số giải pháp cơ bản nhằm phát huy tiềm năng của trí thức KHXH n−ớc ta hiện nay đ−ợc tác giả đề cập, bao gồm: - Nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của KHXH. Trong đó cần chú ý đến việc nâng cao nhận thức của xã hội về vai trò của KHXH trong sự nghiệp cách mạng nhằm tạo cơ sở cho việc xây dựng và hình thành một thói quen biết nhận thức và xử lý các vấn đề nảy sinh trong đời sống bằng t− duy khoa học, đồng thời nhận thức của trí thức KHXH cũng cần phải không ngừng đ−ợc nâng cao. Cần xây dựng thái độ đúng đắn với sáng tạo của KHXH để tạo môi tr−ờng thuận lợi cho sự phát triển KHXH. Bên cạnh đó, tác giả cũng nhấn mạnh đến việc tạo ra môi tr−ờng xã hội biết tôn trọng nhân tài khoa học. Theo tác giả, trí thức KHXH n−ớc ta hiện nay đang cần xã hội hỗ trợ ở ba điểm: đ−ợc xã hội lắng nghe, Phát huy tiềm năng trí thức... 7 sống đ−ợc bằng “nghề” và vị thế của họ đ−ợc xã hội tôn vinh xứng đáng. - Tạo động lực cho quá trình phát huy tiềm năng của trí thức KHXH n−ớc ta. Tác giả cho rằng, đây là một yếu tố rất quan trọng vì “Muốn cho khoa học và công nghệ trở thành động lực của sự phát triển thì tr−ớc hết phải tìm ra động lực cho sự phát triển ở bản thân khoa học và công nghệ. Động lực này nằm ở lợi ích của những ng−ời nghiên cứu, phát minh và ứng dụng có hiệu quả khoa học và công nghệ...” (tr.247). Theo đó, tác giả chỉ rõ những động lực thúc đẩy trí thức KHXH n−ớc ta phát huy tiềm năng của mình, bao gồm: động lực vật chất – có sức thúc đẩy mạnh mẽ tới quá trình phát huy tiềm năng của đội ngũ trí thức KHXH n−ớc ta; và động lực tinh thần – mang tính đặc thù tác động sâu sắc, mạnh mẽ và lâu bền. - Tạo nguồn nhân lực cho sự phát triển tiềm năng trí thức KHXH n−ớc ta. Theo tác giả, chúng ta cần chú ý kiện toàn và phát triển trên những ph−ơng diện chủ yếu sau: Phát triển đội ngũ trí thức KHXH n−ớc ta để đáp ứng nhu cầu của thực tiễn đổi mới; Cần giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa nhu cầu cơ bản và nhu cầu ứng dụng; Xây dựng một chiến l−ợc nhân lực có tầm xa hơn, rộng hơn đối với KHXH. Bên cạnh đó, cần xác định cơ chế đánh giá lao động trí óc nói chung, lao động trí óc KHXH nói riêng để khắc phục hiện t−ợng bình quân trong đánh giá lao động của trí thức. Kiện toàn và phát triển các tổ chức xã hội nghề nghiệp của trí thức KHXH. Ngoài ra, xây dựng một quy chế riêng cho việc xuất bản, phổ biến những công trình KHXH cũng là việc làm cần thiết nhằm khuyến khích lao động sáng tạo của KHXH, bảo đảm “giá cả” của sản phẩm KHXH t−ơng xứng với giá trị lao động và hiệu quả kinh tế - xã hội mà sản phẩm đó mang lại. - Tăng c−ờng sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và tiếp tục đổi mới công tác quản lý của Nhà n−ớc để phát huy tiềm năng của trí thức KHXH n−ớc ta. Tác giả khẳng định, để phát huy có hiệu quả tiềm năng của trí thức KHXH n−ớc ta cần phải giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, điều này đ−ợc thể hiện thông qua đ−ờng lối và chính sách phát triển khoa học và công nghệ trong việc xác định quan điểm và ph−ơng h−ớng phát huy tiềm năng của trí thức KHXH; Xây dựng các chính sách khuyến khích tiềm năng ở trí thức KHXH, phát huy tự do t− t−ởng, tạo mọi điều kiện cần thiết cho hoạt động của KHXH... Đặc biệt, tác giả nhấn mạnh, các tổ chức đảng các cấp cần phải trở thành hạt nhân chính trị trong quá trình lãnh đạo, tăng c−ờng bản chất khoa học và cách mạng, trí tuệ hoá quá trình lãnh đạo của Đảng từ thực tiễn phát huy tiềm năng của trí thức KHXH. Đồng thời tiếp tục đổi mới ph−ơng thức lãnh đạo của Đảng, đổi mới công tác quản lý của Nhà n−ớc đối với KHXH và với quá trình phát huy tiềm năng của trí thức KHXH. Tuy nhiên, tác giả cũng chỉ rõ, trong thời gian tr−ớc mắt chúng ta cần có những giải pháp quản lý phù hợp nh−: công tác quản lý KHXH phải là “chiếc cầu” nối vững chắc giữa nhu cầu của sự nghiệp đổi mới và KHXH; cần tiến hành th−ờng xuyên việc khảo sát toàn bộ đội ngũ trí thức KHXH của n−ớc ta và phân loại nhân lực khoa học để có biện pháp quản lý phù hợp; kiện toàn và tăng c−ờng nhân lực quản lý theo xu h−ớng chuyên môn hoá đội ngũ cán bộ quản lý KHXH; hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động nghiên cứu KHXH... nhằm đ−a KHXH&NV n−ớc ta lên trình độ phát triển mới.
File đính kèm:
phat_huy_tiem_nang_tri_thuc_khoa_hoc_xa_hoi_viet_nam.pdf