Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử
Cùng với Thủy Hử truyện của Thi Nại Am, Hồng Lâu Mộng của Tào Tuyết Cần, Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử là một trong những bộ tiểu thuyết có giá trị nhất của nền văn học Trung Quốc. Sở dĩ tác phẩm có sức sống lâu bền với người đọc bởi giá trị nộidung và nghệ thuật của tác phẩm đã vượt ra khỏi ranh giới của những quy phạm nghệ thuật thông thường. Tác phẩm không chỉ phản ánh một cách chân xác hiện thực xã hội Trung Hoa đương thời mà trên các phương diện nghệ thuật Nho lâm ngoại sử cũng đạt được rất
nhiều thành tựu. Trong phạm vi bài viết, chúng tôi tập trung làm rõ thêm các phương diện nghệ thuật trên phương diện chính là ngôn ngữ. Qua đó thấy được nét độc đáo, đặc sắc trong ngôn ngữ tiểu thuyết Ngô Kính Tử.
![Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 1 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 1](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2024/02/07/5742/ngon-ngu-nghe-thuat-trong-tieu-thuyet-nho-lam-ngoai-su-cua-n-trang-1_b0quG9uvSr.jpg)
Trang 1
![Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 2 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 2](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2024/02/07/5742/ngon-ngu-nghe-thuat-trong-tieu-thuyet-nho-lam-ngoai-su-cua-n-trang-2_FYOy0rdvxy.jpg)
Trang 2
![Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 3 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 3](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2024/02/07/5742/ngon-ngu-nghe-thuat-trong-tieu-thuyet-nho-lam-ngoai-su-cua-n-trang-3_OBbfpfLDjZ.jpg)
Trang 3
![Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 4 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 4](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2024/02/07/5742/ngon-ngu-nghe-thuat-trong-tieu-thuyet-nho-lam-ngoai-su-cua-n-trang-4_5bi296k8l1.jpg)
Trang 4
![Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 5 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 5](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2024/02/07/5742/ngon-ngu-nghe-thuat-trong-tieu-thuyet-nho-lam-ngoai-su-cua-n-trang-5_dLaIisDKHg.jpg)
Trang 5
![Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 6 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 6](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2024/02/07/5742/ngon-ngu-nghe-thuat-trong-tieu-thuyet-nho-lam-ngoai-su-cua-n-trang-6_lHFAw6G7f8.jpg)
Trang 6
![Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 7 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 7](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2024/02/07/5742/ngon-ngu-nghe-thuat-trong-tieu-thuyet-nho-lam-ngoai-su-cua-n-trang-7_gOlhk05lH6.jpg)
Trang 7
![Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 8 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 8](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2024/02/07/5742/ngon-ngu-nghe-thuat-trong-tieu-thuyet-nho-lam-ngoai-su-cua-n-trang-8_jEnB453pK6.jpg)
Trang 8
![Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 9 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử trang 9](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2024/02/07/5742/ngon-ngu-nghe-thuat-trong-tieu-thuyet-nho-lam-ngoai-su-cua-n-trang-9_kmjRhZDV5B.jpg)
Trang 9
Tóm tắt nội dung tài liệu: Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử
![Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/thumb/2024/01/13/ngon-ngu-nghe-thuat-trong-tieu-thuyet-nho-lam-ngoai-su-cua-n_lhu7AsJkDo.jpg)
JOURNAL OF SCIENCE OF HNUE DOI: 10.18173/2354-1067.2017-0014 Social Sci., 2017, Vol. 62, No. 2, pp. 94-102 This paper is available online at NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT NHO LÂM NGOẠI SỬ CỦA NGÔ KÍNH TỬ Lê Sỹ Điền Phòng Đào tạo, Trường Cao đẳng Vĩnh Phúc Tóm tắt. Cùng với Thủy Hử truyện của Thi Nại Am, Hồng Lâu Mộng của Tào Tuyết Cần, Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử là một trong những bộ tiểu thuyết có giá trị nhất của nền văn học Trung Quốc. Sở dĩ tác phẩm có sức sống lâu bền với người đọc bởi giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm đã vượt ra khỏi ranh giới của những quy phạm nghệ thuật thông thường. Tác phẩm không chỉ phản ánh một cách chân xác hiện thực xã hội Trung Hoa đương thời mà trên các phương diện nghệ thuật Nho lâm ngoại sử cũng đạt được rất nhiều thành tựu. Trong phạm vi bài viết, chúng tôi tập trung làm rõ thêm các phương diện nghệ thuật trên phương diện chính là ngôn ngữ. Qua đó thấy được nét độc đáo, đặc sắc trong ngôn ngữ tiểu thuyết Ngô Kính Tử. Từ khóa: Ngô Kính Tử, Nho lâm ngoại sử, ngôn ngữ trần thuật, ngôn ngữ đối thoại, người kể chuyện. 1. Mở đầu Trên phương diện ngôn ngữ nghệ thuật của Nho lâm ngoại sử, khảo cứu những tư liệu Trung Quốc và Việt Nam chúng tôi nhận thấy một số các tác giả đã bàn luận tới vấn đề này, tuy nhiên những quan điểm, nhận định chỉ mang tính khái quát, tổng hợp. Lỗ Tấn trong Trung Quốc tiểu thuyết sử lược nhận xét: “Câu văn nhẹ nhàng, mộc mạc nhưng đầy ý vị sâu xa, chứa đựng sức nặng công tâm chỉ trích những tệ lậu thời đại” [11]. Đề cập tới nghệ thuật trần thuật của Nho lâm ngoại sử, trên tạp chí nhà văn trẻ số 21 năm 2011 đăng bài viết Góc nhìn trần thuật trong “Nho lâm ngoại sử” ( ) của Trương Hồng Yến, tác giả bài viết cho rằng: “Nho lâm ngoại sử kế thừa những tinh hoa của văn học Trung Quốc tạo nên những nét đột phá trong nghệ thuật trần thuật của nhà văn Ngô Kính Tử. Người kể chuyện bị giới hạn khi tham gia vào câu chuyện, do đó người kể chuyện có sự nhìn nhận và đánh giá khách quan về nhân vật” [15;25]. Bên cạnh đó, một số nghiên cứu ở Việt Nam của Phan Võ, Như Thành cũng nhận định: “Cách sử dụng ngôn ngữ của tác giả cũng rất đặc sắc. Đó là ngôn ngữ của sử gia, chữ nào cũng bao hàm tính chất phê phán, cân nhắc. Câu văn xem bên ngoài khá đơn giản, không có trang sức rườm rà nhưng đọc kĩ thì rất là tinh tế. Trước đây, đó là câu văn của Tư Mã Thiên và sau này, đó là câu văn của Lỗ Tấn” [13;19]. Các tác giả Nguyễn Khắc Phi, Lưu Đức Trung, Trần Lê Bảo trong cuốn Lịch sử văn học Trung Quốc tập 2 cho rằng “sự châm biếm kín đáo của rừng Ngày nhận bài: 1/10/2016. Ngày nhận đăng: 20/3/2017 Liên hệ: Lê Sỹ Điền, e-mail: diencdvp@gmail.com 94 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử nho nhiều lúc là sự lạnh lùng, bình thản. Tác giả cứ dửng dưng tường thuật, cứ để cho nhân vật hành động đối thoại và từ đó nảy ra khuynh hướng châm biếm” [6;128]. Nhà văn Ngô Kính Tử viết Nho lâm ngoại sử bằng tâm huyết cá nhân và kinh nghiệm cuộc đời. Đặc sắc trong cách viết của Ngô Kính Tử là lối văn thâm trầm, kín đáo, câu văn đơn giản nhưng lại đầy ẩn ý, mỉa ngầm, mang nhiều sắc điệu hướng đến sự châm biếm, phê phán, đả kích toàn bộ giới trí thức nho sĩ và hệ thống quan lại đương thời. Trên cơ sở những nghiên cứu trước đó, bài viết này chúng tôi đề xuất những kiến giải mới trong ngôn ngữ trần thuật khách quan của người kể chuyện và ngôn ngữ đối thoại của nhân vật để làm rõ hơn nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ của nhà văn Ngô Kính Tử. 2. Nội dung nghiên cứu 2.1. Ngôn ngữ nghệ thuật trong tác phẩm văn học 2.1.1. Khái niệm ngôn ngữ nghệ thuật Trong cuộc sống, ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp hằng ngày của con người, là “cái vỏ của tư duy” sử dụng một cách tự nhiên, thông dụng với nhiều sắc thái, giọng điệu đa dạng diễn tả những cung bậc cảm xúc, tình cảm, suy nghĩ khác nhau của con người. Đây là loại ngôn ngữ toàn dân, mang phong cách của ngôn ngữ sinh hoạt và được quan niệm là ngôn ngữ phi nghệ thuật. Xét trong lĩnh vực văn chương, ngôn ngữ nghệ thuật là ngôn ngữ dùng trong các tác phẩm văn học và nó cũng tương đồng với khái niệm ngôn từ nghệ thuật hay ngôn ngữ văn học. Trong cuốn Dẫn luận nghiên cứu văn học, G.N.Pospelop nhận định: “Văn học là một nghệ thuật ngôn từ; yếu tố vật chất mang hình tượng của nó là lời nói của con người mà cơ sở là ngôn ngữ của một dân tộc nhất định” [5]. Các tác giả của Từ điển thuật ngữ văn học dùng thuật ngữ “ngôn ngữ văn học” cho rằng: “ngôn ngữ mang tính nghệ thuật được dùng trong văn học. Trong ngôn ngữ học, thuật ngữ này có ý nghĩa rộng hơn, nhằm chỉ một cách bao quát các hiện tượng ngôn ngữ được dùng một cách chuẩn mực trong các văn bản nhà nước, trên báo chí, đài phát thanh, trong văn hóa, văn học và khoa học” [2;215]. Theo giáo sư Trần Đình Sử: “Ngôn từ văn học là ngôn từ được lựa chọn, được tổ chức thành văn bản cố định, sao cho nói một lần mà có thể giao tiếp mãi mãi”. Bàn tới ngôn ngữ nghệ thuật giáo sư Phương Lựu cho rằng: “nói tới ngôn ngữ ... ẫu đến đây đều có lòng thương”, liền ngay sau đó có người đầy tớ hốt hoảng chạy vào bẩm báo: “Người ta đến đòi lợn, ông về ngay”. Y quát “muốn có lợn thì đem tiền đến” [12;79]. Một kẻ cường hào tham lam, độc ác đã bắt lợn của người khác nhốt lại và đòi tiền chuộc thế mà mở miệng ra khoe mình tốt bụng, ngay thẳng, thực thà. Một thái độ châm biếm kín đáo mà thâm thúy, sâu cay của tác giả dành cho nhân vật. Hay trong đoạn miêu tả Thang Lão Lục, sự châm biêm biếm được người kể chuyện tái hiện qua cử chỉ, điệu bộ, hành động của nhân vật: “Thang Lão Lục ngồi trên một cái ghế dài, hắn kéo hai cô gái ngồi xuống, mỗi người ngồi một bên. Hắn sắn quần lên, gác cái đùi đen bóng lên trên đùi cô Tế, kéo cái bàn tay trắng nõn của cô Tế đặt lên cái đùi đen thui của hắn. Uống trà xong, hắn lấy ra một cái bị đựng cau, bỏ cau vào miệng nhai rau ráu. Nước giãi tràn ra ngoài, chảy ròng ròng xuống râu. Hắn ngả người sang bên phải lại nghiêng sang bên trái, môi ghé vào hai cô để chùi nước giãi. Khi hai cô kia lấy khăn tay ra lau má thì hắn giựt lấy khăn lau nách” [13;219]. Có thể thấy trong Nho lâm ngoại sử, người kể chuyện đóng vai trò là người trần thuật khách quan, kể lại câu chuyện một cách tự nhiên theo đúng diễn biến, tình tiết của sự việc, nhân vật tiểu thuyết không hề hay biết tất cả mọi cử chỉ, điệu bộ của mình đã nằm trong tầm ngắm ống kính tác giả khiến cho hành động, ngôn ngữ nhân vật trở nên lố bịch, buồn cười, từ đó nảy sinh khuynh hướng châm biếm đầy ý vị, sâu xa. Hòa với giọng điệu châm biếm, đả kích, ngôn ngữ trần thuật khách quan của người kể chuyện giữ vai trò quan trọng trong ngôn ngữ tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử. Ngôn ngữ trần thuật khách quan của tác giả đã “dồn người đọc đi đến chỗ nhận ra mối quan hệ giữa thế quyền và đạo thống - một mối quan hệ biểu hiện tập trung con người giai tầng “độc thư nhân” - sĩ, hạng mà khoa cử đã biến thành động-vật-ứng-thí” [8]. 2.2.2. Ngôn ngữ đối thoại của nhân vật Lí thuyết thi pháp học cho rằng đối thoại trong truyện là đối thoại nghệ thuật đảm nhiệm chức năng thẩm mĩ bao gồm hai bình diện lời kể và lời thoại. Lời kể hay “lời gián tiếp là lời văn đảm đương chức năng trần thuật, giới thiệu, miêu tả, bình luận con người và sự kiện (. . . ) là lời của người trần thuật, người kể chuyện” [7;178]. Bàn về thi pháp tiểu thuyết, M. Bakhtin trong cuốn lí luận và thi pháp tiểu thuyết khẳng định vai trò của đối thoại: “Đối thoại là bản chất của ý thức, bản chất của cuộc sống con người. . . Sống tức là tham gia đối thoại: hỏi, nghe, trả lời, đồng ý. . . Con người tham gia cuộc đối thoại ấy bằng toàn bộ con người và toàn bộ cuộc đời mình: bằng mắt, môi, tay, tâm hồn, tinh thần, hành vi. Nó trút hết con người nó vào lời nói và tiếng nói của nó gia nhập dàn đối thoại của cuộc sống con người, gia nhập cuộc hội thảo thế giới. . . Bản ngã không chết. Cái chết chỉ là sự ra đi. Con người ra đi khi đã nói lời của mình, nhưng bản thân lời nói ấy còn lại mãi mãi trong cuộc thoại không bao giờ kết thúc” [1;512]. PGS.TS Nguyễn Thái Hòa cũng cho rằng, trong các tác phẩm tự sự, "lời thoại là hình thức kể bằng lời nhân vật, nó còn được gọi 98 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử là lời trực tiếp của nhân vật trong văn học, là “hình thức kể chuyện cá thể hoá triệt để tính cách và tình huống đối thoại” [3;65]. Từ một số nhận định về đối thoại ở trên, chúng tôi nhận thấy đối thoại xuất hiện trong giao tiếp và thực hiện chức năng giao tiếp một cách trực tiếp giữa người này với người khác. Nó gồm hai yếu tố đặc trưng là trao lời và đáp lời, có sự tương tác qua lại cùng hướng về những mục đích giao tiếp nhất định. Trong tác phẩm văn học, dấu hiệu để nhận biết đối thoại khi lời thoại của nhân vật được tác giả truyền đạt trực tiếp, được hình thức hóa bởi các dấu câu kết hợp với sự xuống dòng để phân biệt với ngôn ngữ của người dẫn chuyện. Bên cạnh đó, khi xuất hiện đối thoại, người dẫn chuyện sẽ sử dụng một số động từ quen thuộc như: nói, bảo, mắng, quát, hỏi. . . Tùy vào số lượng nhân vật tham gia giao tiếp trong từng ngữ cảnh cụ thể mà quyết định đến dạng thức của cuộc thoại đó. Thường có các dạng đối thoại như đơn thoại, song thoại, tam thoại và đa thoại. Tiến hành khảo sát và thống kê số lượng, tỉ lệ các dạng thức đối thoại của nhân vật xuất hiện trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử, chúng tôi nhận thấy có những dạng thức đối thoại sau: Bảng 1. Gia tăng dân số trung bình năm 2000 phân theo quận, huyện TT Tổng số lượt đối thoại Dạng thức đối thoại Số lần xuất hiện Tỉ lệ (%) 1 Song thoại 337 68.50 2 492 Tam thoại 89 18.08 3 Đa thoại 66 13.42 Qua bảng thống kê, có thể thấy trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử, số cuộc thoại dưới hình thức song thoại chiếm số lượng và tỉ lệ cao nhất trong tổng số các cuộc thoại của tiểu thuyết: 337/492 cuộc thoại, chiếm gần 68,50%; số lượng và tỉ lệ cao thứ hai là dạng thức tam thoại: 89/492 chiếm 18,08% tổng số các cuộc thoại, dạng thức đa thoại: 66/492 cuộc thoại chiếm 13,42%. Dựa vào kết quả thống kê trên, chúng tôi khảo lược ngôn ngữ đối thoại của nhân vật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử qua các dạng thức đối thoại sau: a. Dạng thức song thoại Song thoại là giao tiếp hai chiều, có sự tương tác qua lại giữa người nói và người nghe. Trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử hầu hết ngôn ngữ đối thoại của nhân vật thuộc dạng này, bảng thống kê số lần và tỉ lệ xuất hiện đã phản ánh điều đó: 337/492 cuộc thoại, chiếm gần 68,50%. Đặc trưng của những đoạn đối thoại giữa hai nhân vật là rất dài, ở đó nhân vật thường đối thoại khá lâu về một vấn đề hoặc có khi nói nhiều về đặc điểm, cá tính của nhân vật khác để đánh giá, nhận xét và phơi bày thực tại. Chẳng hạn đoạn đối thoại giữa Khuông Siêu Nhân và Cảnh Lan Giang khi nói về tên côn đồ, lưu manh Phan Tam: “Cảnh Lan Giang nói: - Anh không nghe gì cả sao? - Không! Có việc gì? - Phan Tam tối qua bị bắt. Nay đang giam trong ngục. - Vô lí! Trưa hôm qua tôi vừa gặp ông ta. Lẽ nào ông ta lại bị bắt được! Cảnh Lan Giang nói: - Sự thực rành rành! Nếu không tôi biết sao được. . . lệnh bắt do quan tuần vũ đưa xuống nên quan huyện không dám chậm trễ, bắt ngay lúc canh ba, sợ ông ta chạy trốn. Người ta vây nhà rồi bắt ngay tại chỗ. . . nếu anh không tin thì anh cùng tôi đến nhà người bà con để xem tờ giấy sức bắt. 99 Lê Sỹ Điền Khuông Siêu Nhân nói: - Như thế thì tốt nhất. Nhờ anh đưa tôi đến đấy xem công việc như thế nào. Trả xong tiền rượu hai người đến nhà người giữ việc hình” [12; 299-300]. Tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử còn rất nhiều những dạng song thoại như thế. Đây là dạng thức đối thoại chủ đạo mà nhà văn xây dựng nhằm tạo nên những điển hình tiêu biểu. Thông qua dạng thức đối thoại này nhân vật hiện lên với những đặc điểm và nét tính cách riêng biệt mà không thể hòa lẫn với nhân vật khác. b. Dạng thức tam thoại Tam thoại là dạng thức đối thoại có sự tham gia của ba người với ba vai khác nhau tại một địa điểm và thời gian cụ thể. Trong Nho lâm ngoại sử, tam thoại là dạng thức có 89/492 cuộc thoại, chiếm 18.08%. Cũng như dạng thức song thoại, qua lối dẫn dắt của người kể chuyện nhân vật được xác định là người có tên tuổi một cách rõ ràng. Bên cạnh đó, dạng thức tam thoại cũng góp phần làm rõ hơn đặc điểm và tính cách của nhân vật. Đoạn thoại giữa Đỗ Thiếu Khanh – Trì Hành Sơn – Trang Thiệu Quang là một ví dụ tiêu biểu: “Thiệu Quang cung kính chào hai người khách và nói: - Anh Thiếu Khanh! Xa nhau mấy năm nay, tôi nghe tin anh ở sông Tần Hoài làm cho phong cảnh nơi này lại càng đẹp thêm. Hôm trước tôi bận ngao du ở Quán Giang, anh đến rồi đi ngay kể cũng quá vội. - Hôm ấy tôi định đến thăm nhưng gặp lúc có người bạn cũ mất, phải đến đó ít ngày. Đến khi trở về thăm ông thì ông đi Chiết Giang rồi. - Anh Hành Sơn thường vẫn ở nhà, tại sao không hay đến chơi? - Tôi cứ mải lo đến đền thờ Thái Bá, chạy vạy bao nhiêu ngày. Bây giờ đền đã bắt đầu dựng lên. Tôi đã viết bản lễ nhạc, đem nó đến đây để được anh chỉ giáo. Hành Sơn bèn rút trong ống tay áo ra một quyển đưa cho Trang. Trang cầm xem từ đầu đến cuối rất kỹ rồi nói: - Việc này là việc lớn, nghìn năm mới có một lần. Cố nhiên tôi sẽ xin hết sức góp phần. Nhưng hiện nay tôi có việc phải đi, nhiều là ba tháng, ít nhất là hai tháng mới trở về. Bấy giờ tôi sẽ lại cùng bàn bạc với ông” [13; 112-113]. c. Dạng thức đa thoại Cùng với song thoại, tam thoại, dạng thức đa thoại cũng góp phần không nhỏ trong việc tạo nên văn tài Ngô Kính Tử. Đa thoại là dạng thức lời có từ bốn nhân vật trở lên đan xen vào nhau trong một ngữ cảnh hội thoại cụ thể. Nó còn được gọi là đối thoại đám đông. Loại này tuy ít hơn dạng thức song thoại và tam thoại nhưng vẫn chiếm một số lượng đáng kể 66/492 cuộc thoại, chiếm 13.42%. Điều đó chứng tỏ Ngô Kính Tử đã dành cho đa thoại một lượng trang viết khá lớn. Đặc trưng của dạng thức đa thoại trong Nho lâm ngoại sử là lời thoại diễn ra giữa nhiều nhân vật, lời đối thoại dài, các nhân vật cùng bàn luận về một vấn đề nào đấy. Chẳng hạn đoạn đối thoại giữa Chu Tiến - Kim Hữu Dư - Nhóm bạn của Kim Hữu Dư: “Trong bọn có một người hỏi: - Không hiểu ông Chu trong lòng uất ức việc gì mà đến nỗi khóc lóc thảm thương như vậy? Kim Hữu Dư nói: - Các vị không biết, cậu tôi đây vốn không phải là dân buôn, ông ta học hành khó nhọc mấy mươi năm nay, mà tú tài cũng không đỗ. Hôm nay nhìn cảnh trường thi, mới đâm ra thương cảm 100 Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử như thế. Nghe lời nói đúng nỗi lòng mình, Chu Tiến khóc òa. Một người khách nói: - Xét ra lỗi ở ông Kim cả! Ông Chu đã là văn nhân, thì đưa ông ta vào đây làm gì, để đến nông nỗi này. .. Một người khách khác nói: - Xem vậy thì ông Chu là người học rộng tài cao. Chỉ vì không có ai biết đến, cho nên mới ra nông nỗi này. . . . Người khách kia nói: - Hễ là sinh viên quốc tử giám, thì có thể vào trường. Ông Chu đã là người tài như thế, tại sao không mua cho ông chức sinh viên quốc tử giám? Nếu thi đỗ thật là thỏa mãn cái tâm sự hôm nay. . . . Mọi người đều nói: - “Quân tử thành nhân chi mĩ” thấy nghĩa mà không làm là không có gan. Chúng ta có ngại gì! Chỉ sợ ông Chu không chịu nhận thôi. Chu Tiến nói: - Nếu quả thật vậy thì thật là ơn trùng sinh như cha mẹ, Chu Tiến này xin đền ơn trâu ngựa” [12; 52-54]. Như vậy có thể thấy, đối thoại đám đông xuất hiện khá nhiều và rất sinh động. Trong khi đa số chủ thể của lời song thoại, tam thoại được gọi tên ngay trước lời nói của nhân vật thì ở dạng thức này hầu hết các cuộc thoại được tung ra liên tiếp, hỗn độn mà người đọc không thể và cũng không cần xác định chủ thể là ai. Trên cơ sở phân tích các dạng thức đối thoại trong tiểu thuyết Nho lâm ngoại sử, chúng tôi nhận thấy hoạt động đối thoại của nhân vật dù ở dạng thức đối thoại nào cũng là hình thức cá thể hóa tính cách triệt để nhất, từ đó nhà văn Ngô Kính Tử đã khắc họa thành công đặc điểm nhân vật một cách khách quan, tạo nên những điển hình bất hủ trong lịch sử văn học như Chu Tiến, Phạm Tiến, Mã Thuần Thượng . . . Thế giới nhân vật ấy hiện lên đầy chân thực và sinh động thể hiện được ý đồ sáng tác của nhà văn về một xã hội chạy theo công danh, tiền tài. Thông qua đối thoại, nhân vật là phương tiện để nhà văn Ngô Kính Tử khái quát các nét tính cách, tâm lí và hình thành nên quan niệm nghệ thuật về con người trong thời hiện tại. Điểm thành công lớn nhất của nhà văn Ngô Kính Tử là xây dựng được một hệ thống nhân vật đông đảo trong sự phong phú của các dạng thức đối thoại, nổi bật lên là dạng thức song thoại với những điển hình tiêu biểu có sức khái quát lớn, mang những dấu hiệu trực quan sinh động về tâm lí và tính cách con người trong xã hội Minh - Thanh suy tàn. 3. Kết luận Thế giới nghệ thuật là tổng thể những kĩ xảo ngôn ngữ ẩn chứa đằng sau bao tâm huyết của chủ thể sáng tạo. Ngôn ngữ nghệ thuật là một trong những yếu tố, bộ phận cấu thành nên cái tổng thể ấy. Trong thế giới Nho lâm ngoại sử, ngôn ngữ đã góp phần thể hiện cá tính và phong cách sáng tạo của nhà văn. Qua việc khảo sát những đặc sắc ngôn ngữ trần thuật khách quan của người kể chuyện và ngôn ngữ đối thoại của nhân vật trong Nho lâm ngoại sử đã góp phần tạo nên phong cách riêng của nhà văn Ngô Kính Tử, một nhà văn châm biếm xuất sắc trong dòng tiểu thuyết châm biếm, tiểu thuyết có đề tài khoa cử, quan trường. Với những đặc sắc về ngôn ngữ nghệ thuật, Nho lâm ngoại sử của Ngô Kính Tử xứng đáng là một trong những bộ tiểu thuyết có giá trị nhất và 101 Lê Sỹ Điền có sức sống lâu bền trong lòng người đọc. TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] M.Bakhtin, 1992. Lí luận và thi pháp tiểu thuyết. Bộ Văn hóa Thông tin và Thể thao, Trường Viết văn Nguyễn Du, Hà Nội. [2] Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi, 2004. Từ điển thuật ngữ văn học. Nxb Giáo dục Hà Nội. [3] Nguyễn Thái Hoà, 2000. Những vấn đề thi pháp của truyện. Nxb Giáo dục, Hà Nội. [4] Phương Lựu (chủ biên), 1997. Lí luận văn học. Nxb Giáo dục. [5] G.N. Pospelop, 1985. Dẫn luận nghiên cứu văn học. Nxb Giáo dục, Hà Nội. [6] Nguyễn Khắc Phi, Lưu Đức Trung, Trần Lê Bảo, 2002. Lịch sử văn học Trung Quốc tập 2. Nxb Đại học Sư phạm. [7] Trần Đình Sử, 1998. Giáo trình dẫn luận thi pháp học. Nxb Giáo dục, Hà Nội. [8] Lê Thời Tân, 2015. Suy ngẫm về chế độ khoa cử Trung Hoa nhân đọc Nho lâm Ngoại sử. Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội: Nghiên cứu Giáo dục, Tập 31, Số 3, tr. 58-65. [9] Lê Thời Tân, 2015. Sĩ nhân trên chiếc cầu khoa cử bắc giữa Đạo Thống và Thế Quyền (Lạm bàn nội hàm văn hóa tiểu thuyết Nho lâm Ngoại sử). Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Đại học Đà Nẵng, số 02 (87), tr.82-86. [10] Lỗ Tấn, 2002. Lịch sử tiểu thuyết Trung Quốc, Lương Duy Tâm, Lương Duy Thứ dịch. Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội. [11] Lỗ Tấn, 2002. Trung Quốc tiểu thuyết sử lược. Bách hoa văn nghệ xuất bản xã. ( ) [12] Ngô Kính Tử, 1989. Chuyện làng nho, tập 1, Phan Võ - Nhữ Thành dịch. Nxb Văn học, Hà Nội. [13] Ngô Kính Tử, 1989. Chuyện làng nho, tập 2, Phan Võ - Nhữ Thành dịch. Nxb Văn học, Hà Nội. [14] Ngô Kính Tử, 2001. Nho Lâm Ngoại Sử. Tân thế giới Xuất bản xã. ( ) [15] Trương Hồng Yến, 2011. Góc nhìn trần thuật trong Nho lâm ngoại sử. Tạp chí nhà văn trẻ số 21, tr.25. ( ) ABSTRACT Artistic language in Rú lín wài sh of Wu Jing Zi Le Sy Dien Department of Training, Vinh Phuc College Along with Shu h Zhuàn of Shi Nai, Hóng lóu mèng of Cao Xueqin, Rú lín wài sh of Wu Jing Zi is one of the most valuable novels of Chinese literature. The reason for its long-lasting vitality in readers is that its content and art value have been beyond the boundaries of conventional artistic norms. Rú lín wài sh not only reflected exactly the reality of the contemporary Chinese society but also gained a lot of achievements in terms of artistic aspects. Within the scope of the article, we focus on the artistic aspect on language aspect, from which the unique and distinctive features in language in novel Wu Jing Zi would be made clearer. Keywords: Wu Jing Zi, Rú lín wài sh, Narrative language, Language dialogue, storyteller. 102
File đính kèm:
ngon_ngu_nghe_thuat_trong_tieu_thuyet_nho_lam_ngoai_su_cua_n.pdf