Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0
TMĐT còn gọi là e-commerce, ecomm hay EC, là sự mua bán sản phẩm
hay dịch vụ trên các hệ thống điện tử như
Internet và các mạng máy tính. TMĐT
dựa trên một số công nghệ như chuyển
tiền điện tử, quản lý chuỗi dây chuyền
cung ứng, tiếp thị Internet, quá trình giao
dịch trực tuyến, trao đổi dữ liệu điện tử
(EDI), các hệ thống quản lý hàng tồn kho
và các hệ thống tự động thu thập dữ liệu.
Theo Ủy ban châu Âu: "Thương mại điện tử có thể định nghĩa chung là sự mua
bán, trao đổi hàng hóa hay dịch vụ giữa các doanh nghiệp, gia đình, cá nhân, tổ chức tư
nhân bằng các giao dịch điện tử thông qua mạng Internet hay các mạng máy tính trung
gian (thông tin liên lạc trực tuyến). Thuật ngữ bao gồm việc đặt hàng và dịch thông qua
mạng máy tính nhưng thanh toán và quá trình vận chuyển hàng hay dịch vụ cuối cùng có
thể thực hiện trực tuyến hoặc bằng phương pháp thủ công"
Theo Tổ chức Thương mại thế giới (WT ) “TMĐT bao gồm việc sản xuất, quảng
cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet
nhưng được giao nhận một cách hữu hình, cả các sản phẩm giao nhận cũng như những
thông tin số hoá thông qua mạng Internet”.
![Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 1 Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 1](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2993/co-hoi-va-thach-thuc-cho-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-trong-b-trang-1_195siFg9A6.jpg)
Trang 1
![Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 2 Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 2](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2993/co-hoi-va-thach-thuc-cho-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-trong-b-trang-2_QGbH3F36wg.jpg)
Trang 2
![Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 3 Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 3](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2993/co-hoi-va-thach-thuc-cho-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-trong-b-trang-3_rreSIJCy9z.jpg)
Trang 3
![Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 4 Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 4](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2993/co-hoi-va-thach-thuc-cho-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-trong-b-trang-4_0yooiy8h8r.jpg)
Trang 4
![Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 5 Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 5](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2993/co-hoi-va-thach-thuc-cho-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-trong-b-trang-5_OEL2E2QeBQ.jpg)
Trang 5
![Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 6 Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 6](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2993/co-hoi-va-thach-thuc-cho-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-trong-b-trang-6_f3GQn5p1WH.jpg)
Trang 6
![Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 7 Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 7](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2993/co-hoi-va-thach-thuc-cho-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-trong-b-trang-7_yZJAmHbNFL.jpg)
Trang 7
![Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 8 Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 8](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2993/co-hoi-va-thach-thuc-cho-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-trong-b-trang-8_Xqbg4A5W5g.jpg)
Trang 8
![Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 9 Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trang 9](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/image/2022/01/10/2993/co-hoi-va-thach-thuc-cho-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-trong-b-trang-9_RBnBYvkfID.jpg)
Trang 9
Tóm tắt nội dung tài liệu: Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0
![Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0](https://s1.ebooks.com.vn/yetwygzggocsqsc5/thumb/2022/01/09/co-hoi-va-thach-thuc-cho-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-trong-b_cyct97gS7z.jpg)
157 CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CHO THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ThS. Trần Thị Hằng TS. Trương Thanh Hằng Trường Đại học công nghiệp Hà Nội Tóm tắt Cùng với xu hướng phát triển của cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0, thương mại điện tử (TMĐT) đang dần toàn cầu hóa, thị trường TMĐT được mở rộng và phát triển không ngừng. Thị trường TMĐT Việt Nam được nhận định là tiềm năng và sẽ bùng nổ trong thời gian tới. Tuy nhiên, trong bối cảnh CMCN 4.0, TMĐT Việt Nam còn đối mặt với không ít thách thức. Bài viết tập trung phân tích những cơ hội và thách thức cho TMĐT Việt nam trong bối cảnh CMCN 4.0. Từ đó, bài viết đưa ra một số khuyến nghị để TMĐT Việt Nam phát triển hơn trong thời gian tới. Từ khóa: Cách mạng công nghiệp 4.0 (CMCN 4.0), thương mại điện tử 1. Tổng quan về thương mại điện tử và cách mạng công nghiệp 4.0 1.1. Tổng quan về thương mại điện tử TMĐT còn gọi là e-commerce, e- comm hay EC, là sự mua bán sản phẩm hay dịch vụ trên các hệ thống điện tử như Internet và các mạng máy tính. TMĐT dựa trên một số công nghệ như chuyển tiền điện tử, quản lý chuỗi dây chuyền cung ứng, tiếp thị Internet, quá trình giao dịch trực tuyến, trao đổi dữ liệu điện tử (EDI), các hệ thống quản lý hàng tồn kho và các hệ thống tự động thu thập dữ liệu. Theo Ủy ban châu Âu: "Thương mại điện tử có thể định nghĩa chung là sự mua bán, trao đổi hàng hóa hay dịch vụ giữa các doanh nghiệp, gia đình, cá nhân, tổ chức tư nhân bằng các giao dịch điện tử thông qua mạng Internet hay các mạng máy tính trung gian (thông tin liên lạc trực tuyến). Thuật ngữ bao gồm việc đặt hàng và dịch thông qua mạng máy tính nhưng thanh toán và quá trình vận chuyển hàng hay dịch vụ cuối cùng có thể thực hiện trực tuyến hoặc bằng phương pháp thủ công" Theo Tổ chức Thương mại thế giới (WT ) “TMĐT bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet nhưng được giao nhận một cách hữu hình, cả các sản phẩm giao nhận cũng như những thông tin số hoá thông qua mạng Internet”. Theo Ủy ban Thương mại điện tử của Tổ chức Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC)"Thương mại điện tử liên quan đến các giao dịch thương mại trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các nhóm (cá nhân) mang tính điện tử chủ yếu thông qua các hệ thống có nền tảng dựa trên Internet." TMĐT chỉ xảy ra trong môi trường kinh doanh mạng Internet và các phương tiện điện tử giữa các nhóm (cá nhân) với nhau thông qua các công cụ, kỹ thuật và công nghệ điện tử. TMĐT được tiến hành trên mạng nên không bị ảnh hưởng bởi khoảng cách địa lý, không phân biệt nhà cung cấp nhỏ hay lớn; hiện diện trên toàn cầu cho nhà cung cấp, 158 lựa chọn toàn cầu cho khách hàng. Vì vậy, TMĐT hiện là phương thức giao dịch nhanh nhất, hiệu quả nhất và tận dụng được tối đa mọi nguồn lực. Các đối tượng tham gia TMĐT không tiếp xúc trực tiếp với nhau và không đòi hỏi phải biết nhau từ trước. Căn cứ theo đối tượng tham gia TMĐT thì có 3 đối tượng chính gồm: chính phủ (G-Goverment), doanh nghiệp (B-Business) và khách hàng (C-Customer hay Consumer). Nếu kết hợp đôi một 3 đối tượng này sẽ có 9 hình thức theo đối tượng tham gia là: B2C, B2B, B2G, G2B, G2G, G2C, C2G, C2B, C2C. Cụ thể, các dạng hình thức chính của TMĐT gồm: doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B); doanh nghiệp với khách hàng (B2C); doanh nghiệp với nhân viên (B2E); doanh nghiệp với chính phủ (B2G); chính phủ với doanh nghiệp (G2B); chính phủ với chính phủ (G2G); chính phủ với công dân (G2C); khách hàng với khách hàng (C2C); khách hàng với doanh nghiệp (C2B). Theo quy định tại Nghị định 52/2013/NĐ-CP, TMĐT hoạt động theo 4 nguyên tắc chính là: nguyên tắc tự do, tự nguyện thỏa thuận trong giao dịch TMĐT; nguyên tắc xác định phạm vi hoạt động kinh doanh trong TMĐT; nguyên tắc xác định nghĩa vụ về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong hoạt động TMĐT; nguyên tắc kinh doanh các hàng hóa, dịch vụ hạn chế kinh doanh hoặc hàng hóa, dịch vụ kinh doanh có điều kiện thông qua TMĐT. Mạng máy tính và các loại dịch vụ Internet trên thế giới ngày càng bùng nổ. Nó là điều kiện thuận lợi cho TMĐT ngày càng phát triển. Với xu hướng toàn cầu hóa, TMĐT đang là lĩnh vực tiềm năng để các doanh nghiệp sinh lợi và phát triển, là cơ hội cho những người muốn khởi nghiệp kinh doanh theo mô hình mới. TMĐT được xem như một trong những giải pháp thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế quốc gia. Các công ty đại diện cho sự thành công trong lĩnh vực TMĐT trên thế giới năm 2018 có thể kể đến là mazon, Ebay, libaba, Bestbuy, Walmart, 1.2. Tổng quan về cách mạng công nghiệp 4.0 Ngày 20/01/2016, WEF lần thứ 46 chính thức khai mạc tại thành phố Davos – losters của Thụy Sĩ với chủ đề “Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0”. hái niệm CMCN 4.0 đã được trình bày và làm rõ tại diễn đàn này. Theo Giáo sư laus SchWab, Chủ tịch WEF, CMCN 4.0 là một thuật ngữ bao gồm một loạt công nghệ tự động hó ... oanh nghiệp trên cả nước của Hiệp hội TMĐT Việt Nam (VEC M) trong Báo cáo chỉ số TMĐT Việt Nam năm 2018 cho thấy, tốc độ tăng trưởng về TMĐT của Việt Nam năm 2017 ước tính tăng trên 25% so với năm trước. Tốc độ tăng trưởng trong một số lĩnh vực cụ thể rất ngoạn mục. Với lĩnh vực bán lẻ trực tuyến, thông tin từ hàng nghìn website TMĐT cho thấy, tỷ lệ tăng trưởng doanh thu năm 2017 tăng 35%. Với lĩnh vực thanh toán, theo thông tin từ Công ty cổ phần thanh toán quốc gia Việt Nam (N P S), năm 2017 tăng trưởng số lượng giao dịch trực tuyến thẻ nội địa tăng khoảng 50% so với năm 2016 trong khi giá trị giao dịch tăng trưởng tới 75%. Trong lĩnh vực tiếp thị trực tuyến, một số công ty tiếp thị liên kết (afiliate marketing) có tốc độ tăng trưởng năm 2017 đạt 100% đến 200%. Theo một báo cáo của diễn đàn TheLE DER vào tháng 11/2017, Việt Nam lọt vào top 3 thị trường TMĐT có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Hình 1: Việt Nam lọt vào top 3 thị trường TMĐT tăng trưởng nhanh nhất thế giới (Nguồn: https://websolutions.com.vn) ết quả khảo sát năm 2018 của Hội doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao cho thấy, số người tiêu dùng chọn mua online đã tăng gấp ba lần (2,7%) so với năm 2017 (0,9%). Theo Internetworldstats - một website chuyên thống kê lượng người dùng Internet của các quốc gia trên toàn thế giới, tính tới giữa năm 2017, Việt Nam đã có 64 triệu người dùng Internet, tương ứng với 67% dân số cả nước. Với con số này, Việt Nam là quốc gia có lượng người dùng Internet cao thứ 12 trên thế giới và đứng thứ 6 trong tổng số 35 quốc gia/vùng lãnh thổ khu vực châu Á. Số lượng người sử dụng Internet tăng cùng với sự tăng trưởng nhanh chóng của các thiết bị kết nối đặc biệt là smartphone và máy tính bảng sẽ giúp người tiêu dùng Việt Nam tiếp cận gần hơn với TMĐT. 161 Hình 2: Số lượng người dùng Internet tại Việt Nam (Nguồn: https:// Bên cạnh đó, với sự ra đời của hàng loạt các website TMĐT như Lazada, Shopee, Sendo, dayroi,, việc mua sắm online đã quen thuộc hơn với người tiêu dùng Việt Nam. Thị trường mua sắm trực tuyến trở nên sôi động hơn khi ngày càng có nhiều người tiêu dùng trẻ hưởng ứng tham gia việc mua bán trên mạng xã hội. Hình 3: Những doanh nghiệp lớn trong cuộc đua TMĐT ở Việt Nam (Nguồn: https://forbesvietnam.com.vn) Tiềm năng của TMĐT Việt Nam là không thể phủ nhận. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy sự phát triển của TMĐT Việt Nam hiện đang thiếu sự bền vững. Người tiêu dùng Việt Nam đặc biệt là thế hệ người tiêu dùng trẻ còn khá nghi ngại về thông tin cũng như chất lượng sản phẩm trên các website TMĐT Việt Nam trong khi khá ưa chuộng mua hàng qua các website TMĐT nước ngoài như mazon, eBay Theo VEC M, nguyên nhân là do hàng hóa của nước ngoài phong phú, đa dạng và phù hợp với người tiêu dùng hơn, các nhà bán hàng trực tuyến toàn cầu có uy tín cao, chi phí hoàn tất đơn hàng đối với các hợp đồng mua hàng trực tuyến từ nước ngoài thấp hơn, Ngoài ra, 162 VEC M còn phân tích: “Phần lớn doanh nghiệp Việt, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa đầu tư đúng mức cho hoạt động nghiên cứu, tìm hiểu thị hiếu khách hàng nước ngoài để bán hàng trực tiếp, không qua các nhà phân phối trung gian”. Lợi nhuận thu được từ thị trường TMĐT Việt Nam năm 2018 đang là một con số khiêm tốn so với các quốc gia dẫn đầu trên thế giới. Cụ thể, năm 2018 Việt Nam chỉ đạt lợi nhuận hơn 2,7 tỉ USD từ các hoạt động kinh doanh trực tuyến trên Internet. So với các quốc gia ở Đông Nam Á, lợi nhuận TMĐT Việt Nam xếp thứ 4 trong khu vực. Hình 4: Lợi nhuận của thị trường TMĐT ở Đông Nam Á năm 2018 (Nguồn: So với các nước phát triển, lợi nhuận TMĐT của Việt Nam còn thua kém rất nhiều, chỉ bằng 0,4% thị trường Hoa ỳ và 0,5% thị trường Trung Quốc. Sự chênh lệch này cho thấy khoảng trống để TMĐT Việt Nam phát triển còn rất lớn. 3. Cơ hội và thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh CMCN 4.0 3.1. Cơ hội cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh CMCN 4.0 CMCN 4.0 với sự hỗ trợ của sức mạnh số hóa và công nghệ thông tin (CNTT) đã tạo nên những thay đổi đột phá, các chuỗi cung ứng truyền thống dần trở thành chuỗi cung ứng thông minh, đem lại hiệu quả cho nền kinh tế số nói chung cũng như TMĐT nói riêng. Cuộc CMCN 4.0 thông qua các công nghệ Internet vạn vật, trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo (VR), điện toán đám mây, dữ liệu lớn,... để chuyển hóa thế giới thực thành thế giới số sẽ thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển nền kinh tế số và lĩnh vực TMĐT. Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, CMCN 4.0 sẽ tạo nên những thay đổi lớn trong sản xuất kinh doanh. Đây cũng là cơ hội thuận lợi cho các doanh nghiệp TMĐT Việt Nam phát triển và mở rộng kinh doanh. Đặc biệt, CMCN 4.0 sẽ giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu thuận tiện hơn, đồng thời giảm thiểu chi phí hậu cần và giao dịch. Sự phát triển của công nghệ thông tin sẽ giúp doanh nghiệp tìm kiếm thị trường, bán hàng và xuất khẩu trực tuyến một cách hiệu quả hơn. Đồng thời, nó sẽ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp và khách hàng, giúp việc mua bán hàng hóa trở nên dễ dàng và thuận lợi hơn. Theo bà Lại Việt nh, Phó Cục trưởng - Cục TMĐT và Công nghệ thông tin, Bộ Công Thương cho rằng, đặc trưng lớn nhất của kinh tế số là tính kết nối giữa các chủ thể và chu trình kinh tế nhờ vào sự phát triển của hạ tầng CNTT và Internet, mà đỉnh cao là 163 mạng lưới vạn vật kết nối. Tính kết nối cao sẽ giúp tối ưu hóa các nguồn lực để sản xuất ra những sản phẩm đáp ứng tốt nhất với nhu cầu của thị trường, giúp lược bỏ nhiều khâu trung gian trong dây chuyền cung ứng và tăng cơ hội tiếp cận chuỗi giá trị toàn cầu cho các chủ thể của nền kinh tế. Nó chính là mô hình kinh tế chia sẻ (sharing economy). Mô hình này sẽ là mô hình tiêu biểu của nền kinh tế số và sẽ đem lại nhiều lợi ích cho lĩnh vực TMĐT. Ngoài ra, CMCN 4.0 xuất hiện đúng vào thời kỳ Việt Nam có dân số vàng nên các doanh nghiệp Việt Nam đang có cơ hội xây dựng một dữ liệu lớn làm nền tảng phát triển TMĐT, phục vụ việc tối ưu hóa hiệu quả quảng cáo, chăm sóc khách hàng. Ở Việt Nam hiện nay, dữ liệu lớn chủ yếu được sử dụng bởi các doanh nghiệp TMĐT, dịch vụ, truyền thông, gồm: FPT Telecom, Viettel, VnExpress, alo, Lazada, 3.2. Thách thức cho thương mại điện tử Việt Nam trong bối cảnh CMCN 4.0 Hiện nay, lĩnh vực TMĐT ở Việt Nam được đánh giá là rất tiềm năng. Tuy nhiên, trong bối cảnh CMCN 4.0, lĩnh vực này còn đối mặt với không ít thách thức. Có thể kể đến một số thách thức lớn là: Thứ nhất, thách thức về thị trường TMĐT Những năm gần đây, thị trường TMĐT Việt Nam nở rộ với hàng loạt các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vốn vào Việt Nam. Tháng 3/2018 “gã khổng lồ" mazon chính thức đổ bộ vào khai thác thị trường TMĐT Việt Nam. Trước đó, libaba của tỷ phú Jack Ma đã thâm nhập vào Việt Nam thông qua việc mua lại Lazada (trang TMĐT đang chiếm 1/3 thị phần TMĐT ở Việt Nam). Thị trường TMĐT Việt Nam cũng đã đón nhận dòng vốn đầu tư của 3 doanh nghiệp đến từ Nhật Bản (SBI Holdings, Econtext SI , BEEN S) khi nắm giữ 33% cổ phần tại Công ty CP Sen Đỏ (Sendo), doanh nghiệp trực thuộc Tập đoàn FPT. Nhiều doanh nghiệp nước ngoài hiện đã chiếm lĩnh được thị trường TMĐT ở Việt Nam. Hai trang TMĐT dẫn đầu ở Việt Nam là Lazada thuộc quyền kiểm soát của tập đoàn libaba (Trung Quốc) và Shopee của SE Ltd (Singapore). Trong Top 10 doanh nghiệp TMĐT có lượng truy cập lớn nhất Việt Nam, chỉ có Thế giới di động, Điện máy xanh, dayroi là những cái tên “thuần Việt”. Đứng trước thực tế này, nếu các doanh nghiệp Việt Nam không thể nắm bắt được xu thế kinh doanh trong bối cảnh CMCN 4.0 thì rất có khả năng thua cuộc trên chính “sân nhà” hoặc lùi dần xuống những bậc thấp hơn, ít lợi nhuận hơn của các chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng toàn cầu. Thứ hai, thiếu hụt nhân lực công nghệ thông tin và TMĐT Sự phát triển mạnh mẽ của TMĐT Việt Nam những năm gần đây khiến cho nhu cầu nhân lực CNTT và TMĐT tăng cao. Theo khảo sát của VietnamWorks, trong 3 năm qua số lượng công việc ngành CNTT đã tăng trung bình 47% mỗi năm trong khi số lượng nhân sự ngành này lại chỉ tăng ở mức trung bình 8%. Theo các chuyên gia ước tính nếu nhân lực ngành CNTT tiếp tục tăng trưởng ở mức trung bình 8%, Việt Nam sẽ thiếu hụt khoảng 78.000 nhân lực CNTT mỗi năm và đến năm 2020 sẽ thiếu hơn 500.000 nhân lực CNTT. Nguồn nhân lực CNTT thiếu hụt trong khi các doanh nghiệp hiện đang rất chú trọng tuyển dụng lao động chuyên trách về TMĐT. Điều này đã tạo ra khó khăn không nhỏ cho các doanh nghiệp trong việc tuyển dụng nhân sự TMĐT. Theo VEC M khảo sát qua các năm cho thấy, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tuyển dụng nhân lực CNTT và TMĐT có xu hướng tăng lên, điển hình năm 2015 có 24% doanh nghiệp gặp khó khăn, năm 2016 có 29% và năm 2017 có tới 31% doanh nghiệp gặp khó khăn trong vấn đề tuyển dụng. Thứ ba, hạ tầng công nghệ thông tin và hạ tầng an toàn an ninh thông tin còn bộc lộ nhiều hạn chế 164 Hạ tầng công nghệ thông tin hiện là một trong những rào cản đáng lo ngại nhất trong việc phát triển TMĐT ở Việt Nam, đặc biệt là sự cố đứt cáp quang G. Sự cố này đã ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh của nhiều doanh nghiệp TMĐT. Tại diễn đàn toàn cảnh TMĐT Việt Nam 2017, ông Phạm Thông, Giám đốc Marketing của Lazada cho biết mỗi lần đứt cáp quang kết nối Internet, Lazada bị giảm 30% doanh thu. Nhiều doanh nghiệp TMĐT và cá nhân kinh doanh online cũng chật vật trong thời điểm cáp quang bị đứt. Hạ tầng công nghệ thông tin chưa đảm bảo làm cho TMĐT Việt Nam khó cạnh tranh với các quốc gia khác trên thế giới. Đồng thời, nó còn làm cho lĩnh vực TMĐT đối mặt với các sự cố không mong muốn hoặc các thách thức về an ninh mạng. Nền kinh tế số dựa trên nền tảng Internet vẫn chứa đựng nhiều nguy cơ về bảo mật, an toàn thông tin, tính riêng tư của dữ liệu. Nhiều website và hệ thống mạng chưa được xây dựng theo một tiêu chuẩn thống nhất, thiếu sự kiểm định về an ninh thông tin, an ninh mạng; các phần mềm và thiết bị phần cứng tồn tại lỗ hổng bảo mật nhưng chưa được khắc phục kịp thời; tình trạng sử dụng phần mềm không có bản quyền còn phổ biến. Sự việc trang mua bán trực tuyến eBay với hàng trăm triệu người dùng trên toàn cầu bị lỗ hổng dữ liệu lớn làm ảnh hưởng đến 145 triệu thành viên đăng ký trên khắp thế giới, sau khi cơ sở dữ liệu của trang web này bị tấn công là một ví dụ điển hình cho sự mất an toàn an ninh thông tin trong TMĐT. 4. Khuyến nghị Trên cơ sở nhận thức những cơ hội và thách thức cho TMĐT Việt Nam trong bối cảnh CMCN 4.0, chúng ta cần chú trọng một số nội dung sau để TMĐT Việt Nam phát triển hơn trong thời gian tới: Thứ nhất: Đẩy mạnh đào tạo và phát triển nhân lực CNTT và TMĐT Để phát triển TMĐT trong bối cảnh CMCN 4.0, Việt Nam cần có đội ngũ CNTT và TMĐT mạnh cả về số lượng và chất lượng. Đội ngũ này cần mạnh về tin học, giỏi về ngoại ngữ, có khả năng cập nhật các thành tựu CNTT mới nhất để vận dụng vào thực tiễn và có khả năng thiết kế các phần mềm đáp ứng các nhu cầu của nền kinh tế số. Để có thể làm được điều này cần có sự kết hợp của các bên gồm Nhà nước, các cơ sở đào tạo nhân lực CNTT, TMĐT và các doanh nghiệp TMĐT. Bên cạnh đó, Nhà nước cần phổ biến rộng rãi kiến thức về tin học và TMĐT vì để tham gia TMĐT cần phải có khả năng sử dụng máy tính và những kiến thức cơ bản về TMĐT để trao đổi thông tin trên mạng. Thứ hai: Hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin và đảm bảo an toàn an ninh thông tin cho các giao dịch TMĐT. Hạ tầng công nghệ thông tin là một trong ba điều kiện tiên quyết bảo đảm các dịch vụ thích hợp để phát triển TMĐT. Vì vậy, để phát triển TMĐT trong bối cảnh CMCN 4.0, hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin là điều tất yếu. Cụ thể, chúng ta cần đảm bảo kết nối cho toàn bộ các thành phần máy móc, thiết bị với dữ liệu, các quy trình cũng như con người; có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển, kinh doanh những công nghệ mới như 5G; có chính sách đặc biệt khuyến khích doanh nghiệp đầu tư xây dựng trung tâm dữ liệu phục vụ nhu cầu trong nước; có chính sách thiết thực về tài chính để doanh nghiệp ứng dụng CNTT và đổi mới công nghệ. Hạ tầng an toàn, an ninh thông tin cho TMĐT cần được củng cố với việc thiết lập các hệ thống quản lý, giám sát giao dịch TMĐT; đánh giá tín nhiệm website TMĐT và chứng thực chứng từ điện tử; các cơ chế giải quyết tranh chấp và xử lý vi phạm trong TMĐT. Bên cạnh đó, phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống thanh toán TMĐT quốc gia cũng như tích hợp các giải pháp thanh toán đảm bảo để sử dụng rộng rãi cho các mô hình TMĐT. Thứ ba: Nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về vai trò của TMĐT 165 Theo báo cáo của Phòng thương mại và công nghệ Việt Nam (VCCI) tại diễn đàn “Doanh nghiệp trong nền kinh tế số” cho thấy một tỷ lệ lớn khoảng 30% số doanh nghiệp không biết CMCN 4.0 là gì. Đặc biệt, để đón CMCN 4.0, chỉ có 6,6% doanh nghiệp cho rằng đủ nguồn lực để thay đổi hoàn toàn từ hệ thống công nghệ cũ sang hệ thống công nghệ mới; 34,6% doanh nghiệp sẽ thay đổi từng bước do không đủ nguồn lực; 27,5% doanh nghiệp đang trong quá trình chuẩn bị nguồn vốn và nguồn nhân lực và có tới 31,1% doanh nghiệp vẫn chưa làm gì để theo kịp CMCN 4.0. Vì vậy, Nhà nước cần nâng cao nhận thức về vai trò của TMĐT trong bối cảnh CMCN 4.0 và hướng tới xây dựng một mô hình kinh doanh TMĐT hiệu quả. Ngoài ra, cần tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp, phát triển chuỗi cung ứng thông minh, là cơ sở để tăng năng suất lao động, củng cố lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. 5. Kết luận Các số liệu thống kê cho thấy TMĐT Việt Nam đã bắt nhịp được với xu hướng phát triển của TMĐT thế giới trong nền kinh tế số. Tuy nhiên, các hạ tầng cho kinh tế số như hạ tầng công nghệ thông tin, hạ tầng thanh toán điện tử, nhân lực CNTT và TMĐT, hạ tầng an toàn an ninh thông tin còn bộc lộ nhiều hạn chế. Vì vậy, để TMĐT có thể phát triển thuận lợi trong bối cảnh CMCN 4.0, Việt Nam cần sự đầu tư lớn về vốn, công nghệ và nhân lực. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Nguyễn Đình Luận, Tổng quan về thương mại điện tử ở Việt Nam, Tạp chí tài chính, số tháng 8/2015. 2. Tổng quan thực trạng tình hình thương mại điện tử ở Việt Nam năm 2017, tháng 9/2017, Webico 3. Cách mạng công nghiệp 4.0: cơ hội và thách thức, trang tin điện tử, tháng 6/2017. 4. Thương mại điện tử với cách mạng công nghiệp 4.0, Bộ khoa học và công nghệ, Cục thông tin khoa học và công nghệ quốc gia, tháng 11/2017. 5. nam-trong-boi-canh-kinh-te-so-138944.html 6. https://vov.vn/kinh-te/doanh-nghiep/thuong-mai-dien-tu-viet-nam-co-day-song-sau- cuoc-do-bo-cua-amazon-739157.vov 7. 8. https://vieclamit.careerbuilder.vn/advices/ha-tang-an-toan-an-ninh-thong-tin-thuong- mai-dien-tu-con-nhieu-han-che.35A53ADC.html 9. https://softdreams.vn/neu-khong-bat-nhip-voi-cmcn-4-0-doanh-nghiep-viet-se-thua- tren-san-nha 10. 107099.html
File đính kèm:
co_hoi_va_thach_thuc_cho_thuong_mai_dien_tu_viet_nam_trong_b.pdf